Amsterdam en slavernij

Korte inleiding bij de website Amsterdam en Slavernij, uitgesproken op 30 mei in het Stadsarchief Amsterdam.

Wapen van de Societeit Suriname (Bron: Stadsarchief Amsterdam)

De geschiedenis van slavernij in het Caribische gebied is niet alleen de geschiedenis van de afstammelingen van tot slaaf gemaakte Afrikanen. Het is een deel van de Nederlandse geschiedenis en in het bijzonder de Amsterdamse geschiedenis.

Bijna drie eeuwenlang waren Amsterdam en de Amsterdammers nauw betrokken bij slavenhandel en slavernij. De stad zelf als belangrijkste partij in de West-Indische Compagnie en als mede eigenaar van de Sociëteit Suriname. Maar ook vele Amsterdammers, vaak van bekende families uit de zeventiende en achttiende eeuw, hadden belangen in plantages en slavenhandel.

Met de webiste Amsterdam en Slavernij willen wij u geen overzicht van deze geschiedenis geven. We willen laten zien dat de sporen van deze geschiedenis overal in de Amsterdamse archieven terug te vinden zijn. In familiearchieven, archieven van de stad en de handelshuizen en niet in de laatste plaats de notariële archieven.

Een inmiddels bekend voorbeeld van een Amsterdammer die betrokken was bij slavenhandel is Paulus Godin, bestuurder van de WIC en directeur van de sociëteit Suriname.

Bekend omdat hij de Herengracht 502 liet bouwen, de huidige ambtswoning onze burgemeester. Op de website Amsterdam en slavernij kunt u zijn naam zien in een contract voor de levering van 1800 pieces de India, gezonde Afrikanen van tussen de 15 en de 36 jaar.

Stowage of the British slave ship Brookes under the regulated slave trade act of 1788. (Bron: Wikipedia.nl)

Veel minder bekend zijn de Amsterdamse vertegenwoordigers van Surinaamse plantages die regelmatig bij de WIC kwamen om slaven te bestellen. Een contract voor de levering van 250 mensen uit 1706:

 

Salomon van Loo twaalf slaven voor rekening van Joan Kevink, aan hem af te leveren.
Joan Baptis van Malsen, voor rekening van Henrij Mackinthois. Een order van zes slaven, aan Jan Machinthois af te leveren.
Joan Wilhem van Meel zes slaven voor rekening van Elias Giraudet. Aan hem af te leveren.
Dirck Booner vijftien slaven voor rekening van Balthazar Vermeulen. Aan hem af te leveren.
Dirck Booner zes slaven voor rekening van Philipa Houtkoopers. Aan haar af te leveren.

Notaris Stephanus Pelgrom, tevens secretaris van de Sociëteit Suriname, legde dit alles keurig vast.

Ook de afspraken met slavenhalers werden door notarissen vastgelegd, inclusief het salaris van de schipper en een eventuele bonus bij het aanleveren van extra slaven:

Als hij voor de reders rekening 320 leverbare slaven naar West-Indië brengt óf als hij een minder groot aantal brengt waarvan de kwaliteit nog steeds zo goed is dat de lading voor ten minste 120.000 guldens verkocht kan worden. Dan is er 1200 gulden (bonus zouden we nu zeggen) voor de kapitein.

Zo’n schipper vertrok vervolgens naar Afrika om daar mensen te kopen om ze in Amerika door te verkopen. De gekochte Afrikanen werden onder erbarmelijke omstandigheden naar het Caribisch gebied gebracht.

De taferelen die zich aan boord en in afwachting van verscheping af gespeeld moeten hebben, kunnen wij ons nauwelijks voorstellen. Soms werd het zelfs het bootspersoneel te veel en lieten zij bij de notaris een verklaring afleggen.

Een ooggetuige, matroos van het slavenschip de Juffrouwen Anna en Maria, doet in 1765 een schokkende verklaring:

Ik heb menigmaal gezien en ondervonden, dat Oppermeester Brukelman, niet alleen de gezonde maar ook de zieke slaven heeft geslagen, gestoten, getrapt, en mishandeld en gesneden so dat er verscheijdene van hen door de mishandelingen sijn gecrepeerd en gestorven.

Ondanks deze omstandigheden overleefden de meeste gevangenen de reizen over de Atlantische Oceaan en werden ze bij aankomst als slaven verkocht aan plantages.

Kaart Berbice, 1741(Bron: Stadsarchief Amsterdam)

Daar werden ze letterlijk deel van de inventaris van de plantage en moesten zij onder zware omstandigheden werken voor de Amsterdamse stapelmarkt.

Zoals op plantage Beekhuizen aan de rivier de Cottica in Suriname.

Assaba officier
Coridom officier
Philander officier
Cupido heeft de venus ziekten
Jackie kuiper
Fortuyn kuiper
Pieter malinker
Kort Jackie timmerman
Alexander timmerman
Matroos malinker
Eva Is verrot
Alida
Fortuna Malinker
Dorothea
Lea
Cato – Nieuwe negerin
Roselina
Lorensa

Zo verging het honderdduizenden in Suriname, Berbice of waar er maar vraag was.

Het bijzondere van de archieven is dat de namen van veel van deze slachtoffers niet verloren zijn gegaan. Met Amsterdam en slavernij hopen wij hieraan een bijdrage te leveren en vooral ook een aanzet geven tot nieuw onderzoek in onze en andere archieven met betrekking tot deze belangrijke Amsterdamse geschiedenis.

Mark Ponte

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

*

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>